डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन

डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन Biography in Marathi (Dr Sarvepalli Radhakrishnan)

डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन Biography in Marathi

डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन

  • संपूर्ण नाव राधाकृष्णन वीर स्वामी सर्वपल्ली.
  • जन्म 5 सप्टेंबर 1888
  • जन्मस्थान तीरुताणी आंध्र प्रदेश.
  • वडील वीरस्वामी
  • आई सीतम्मा
  • शिक्षण 1909 मध्ये M.A इंग्रजी, फ्रेंच, संस्कृत, तमिळ, बंगाली आणि तेलुगू इत्यादी भाषचे ज्ञान.
  • विवाह शिवाकाम्मा सोबत 1903 मध्ये

डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन Biography in Marathi

स्वतंत्र भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती आणि दुसरे राष्ट्रपती म्हणून डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचे नाव भारतीय इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी लिहिले गेले आहे. त्यांना तत्त्वज्ञानाचेही भरपूर ज्ञान होते, त्यांनी भारतीय तत्त्वज्ञानात पाश्चात्य विचार सुरू केले. राधाकृष्णन हे देखील एक प्रसिद्ध शिक्षक होते, म्हणूनच त्यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ दरवर्षी 5 सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिन साजरा केला जातो. विसाव्या शतकातील विद्वानांमध्ये त्यांचे नाव अग्रस्थानी आहे. त्याला पाश्चात्य सभ्यता सोडून देशात हिंदुत्व पसरवायचे होते. राधाकृष्णनजींनी भारत आणि पश्चिम दोन्ही देशात हिंदू धर्म पसरवण्याचा प्रयत्न केला, त्यांना दोन्ही सभ्यता विलीन करायच्या होत्या. त्यांचा असा विश्वास होता की शिक्षकांचे मन देशातील सर्वोत्तम असावे, कारण देश घडवण्यात त्यांचे सर्वात मोठे योगदान आहे.

डॉ राधाकृष्णन यांचा जन्म 5 सप्टेंबर 1888 रोजी तामिळनाडूतील तिरुमणी या छोट्याशा गावात ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव सर्वपल्ली विरस्वामी होते, ते निश्चितच गरीब होते पण एक विद्वान ब्राह्मणही होते. त्यांच्या वडिलांवर संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारि होती, ज्यामुळे राधाकृष्णन यांना लहानपणापासून जास्त आराम मिळाला नाही. राधाकृष्णन यांनी वयाच्या 16 व्या वर्षी त्यांचा दूरची’ चुलत बहिण शिवकामूशी लग्न केले. ज्यांच्यापासून त्याला 5 मुली आणि 1 मुलगा होता. त्यांच्या मुलाचे नाव सर्वपल्ली गोपाल आहे, जे भारताचे महान इतिहासकार होते. राधाकृष्णन यांच्या पत्नीचे 1956 मध्ये निधन झाले. भारतीय क्रिकेट संघाचे महान खेळाडू व्हीव्ही एस लक्ष्मण त्यांच्या कुटुंबातील आहेत.

डॉ. एस. राधाकृष्णन जी. शिक्षण (Dr. Sarvepalli Radhakrishnan Education)

डॉ राधाकृष्णन यांचे बालपण तिरुमणी गावात गेले. तेथूनच त्यांनी शिक्षणाला सुरुवात केली. पुढील शिक्षणासाठी, त्याच्या वडिलांनी तिरुपती येथील ख्रिश्चन मिशनरी संस्था लुथरन मिशन स्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. जिथे ते 1896 ते 1900 पर्यंत राहत होते. 1900 मध्ये डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांनी वेल्लोर महाविद्यालयातून शिक्षण घेतले. त्यानंतर मद्रास ख्रिश्चन कॉलेज, मद्रास येथून पुढील शिक्षण पूर्ण केले. ते सुरुवातीपासूनच हुशार विद्यार्थी होते. त्यांनी 1906 मध्ये तत्वज्ञानात एमए केले. राधाकृष्णनजींना आयुष्यभर शिक्षण क्षेत्रात शिष्यवृत्ती मिळत राहिली.

डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्या कारकीर्दीची सुरुवात

1909 मध्ये राधाकृष्णन यांना मद्रास प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये तत्त्वज्ञानाचे शिक्षक बनवण्यात आले. 1916 मध्ये ते मद्रास रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये तत्त्वज्ञानाचे सहाय्यक प्राध्यापक झाले. 1918 म्हैसूर विद्यापीठाने तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून त्यांची निवड केली. त्यानंतर ते इंग्लंडमधील ऑक्सफर्ड विद्यापीठात भारतीय तत्त्वज्ञानाचे शिक्षक झाले. डॉ.राधाकृष्णन यांनी शिक्षणाला प्रथम महत्त्व दिले. हेच कारण होते की ते इतके ज्ञानी विद्वान होते. शिक्षणाकडे असलेल्या प्रवृत्तीने त्याला एक मजबूत व्यक्तिमत्व दिले होते. काहीतरी नवीन शिकण्यासाठी तो नेहमीच उत्सुक असायचे. ज्या कॉलेजमधून त्यांनी एमए केले त्या कॉलेजचे त्यांना कुलगुरू बनवण्यात आले. पण डॉ.राधाकृष्णन यांनी ते एका वर्षातच सोडले आणि बनारस विद्यापीठाचे कुलगुरू झाले. या काळात ते तत्त्वज्ञानावर अनेक पुस्तके लिहायचे.

डॉ.राधाकृष्णन यांनी विवेकानंद आणि वीर सावरकर यांना आपले आदर्श मानले. त्याने त्यांच्याबद्दल खोल अभ्यासाची गाडी ठेवली होती. डॉ.राधाकृष्णन यांनी आपल्या लेख आणि भाषणांद्वारे संपूर्ण जगाला भारतीय तत्त्वज्ञानाची ओळख करून देण्याचा प्रयत्न केला. डॉ.राधाकृष्णन बहुआयामी प्रतिभेचे तसेच देशाच्या संस्कृतीवर प्रेम करणारी व्यक्ती होती.

राधाकृष्णन यांचे राजकारणात आगमन

जेव्हा भारताला स्वातंत्र्य मिळाले, जवाहरलाल नेहरूंनी राधाकृष्णन यांना विशेष राजदूत म्हणून सोव्हिएत युनियनसोबत राजनैतिक कर्तव्ये पार पाडण्याचा आग्रह केला. नेहरूजींचा मुद्दा स्वीकारून डॉ.राधाकृष्णन यांनी 1947 ते 1949 या कालावधीत संविधान सभेचे सदस्य म्हणून काम केले. संसदेत प्रत्येकाने त्याच्या कामाचे आणि वागण्याचे खूप कौतुक केले. यशस्वी शैक्षणिक कारकीर्दीनंतर त्यांनी राजकारणात प्रवेश केला.

13 मे 1952 ते 13 मे 1962 पर्यंत ते देशाचे उपराष्ट्रपती होते. 13 मे 1962 रोजी त्यांची भारताचे राष्ट्रपती म्हणून निवड झाली. राजेंद्र प्रसाद यांच्या तुलनेत त्यांचा कार्यकाळ खूपच आव्हानात्मक होता, कारण एकीकडे भारताचे चीन आणि पाकिस्तानशी युद्ध होते, ज्यामध्ये भारताला चीनसोबत पराभवाला सामोरे जावे लागले होते. दुसरीकडे, दोन पंतप्रधानांचा मृत्यूही त्यांच्या कार्यकाळात झाला. त्याच्या कामाबद्दलच्या साथीदारांना त्याच्याबद्दल कमी वाद आणि आदर जास्त होता.

डॉ. राधाकृष्णन यांना सन्मान आणि पुरस्कार (Dr. Sarvepalli Radhakrishnan Awards)

  • शिक्षण आणि राजकारणातील उत्कृष्ट योगदानाबद्दल डॉ.राधाकृष्णन यांना 1954 मध्ये सर्वोच्च “भारत रत्न” प्रदान करण्यात आले.
  • 1962 पासून, राधाकृष्णन जी यांच्या सन्मानार्थ, 5 सप्टेंबर रोजी त्यांचा वाढदिवस शिक्षक दिन म्हणून साजरा करण्याची घोषणा करण्यात आली.
  • 1962 मध्ये डॉ.राधाकृष्णन यांना “ब्रिटिश अकादमी” चे सदस्य बनवण्यात आले.
  • पोप जॉन पॉलने त्याला “गोल्डन स्पर” सादर केले.
  • त्यांना इंग्लंड सरकारकडून “ऑर्डर ऑफ मेरिट” चा सन्मान मिळाला.
  • डॉ.राधाकृष्णन यांनी भारतीय तत्त्वज्ञान आणि धर्मावर अनेक पुस्तके लिहिली जसे की “गौतम बुद्ध: जीवन आणि तत्त्वज्ञान”, “धर्म आणि समाज”, “भारत आणि जग” इ. त्यांनी अनेकदा इंग्रजीत पुस्तके लिहिली.
  • 1967 च्या प्रजासत्ताक दिनी, डॉ.राधाकृष्णन यांनी देशाला संबोधित करताना स्पष्ट केले की त्यांना कोणत्याही सत्रासाठी आता अध्यक्ष व्हायचे नाही आणि राष्ट्रपती म्हणून त्यांचे हे शेवटचे भाषण होते.

डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन मृत्यू (Dr. Sarvepalli Radhakrishnan Death)

डॉ.राधाकृष्णन यांचे दीर्घ आजाराने 17 एप्रिल 1975 रोजी निधन झाले. शिक्षण क्षेत्रातील त्यांचे योगदान कायम स्मरणात राहील. म्हणून, 5 सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिन साजरा करून, डॉ.राधाकृष्णन यांच्याबद्दल आदर व्यक्त केला जातो. या दिवशी देशातील मान्यवर आणि उत्कृष्ट शिक्षकांना त्यांच्या योगदानासाठी पुरस्कार दिले जातात. राधाकृष्णन यांना अमेरिकन सरकारने 1975 मध्ये मरणोत्तर टेम्पलटन पुरस्कार प्रदान केला होता, जो धर्म क्षेत्रात प्रगतीसाठी दिला जातो. हा पुरस्कार मिळवणारे ते पहिले गैर-ख्रिश्चन व्यक्ती होते.

“डॉ.राधाकृष्णन यांनी त्यांच्या आयुष्यातील 40 वर्षे शिक्षक बनण्यात घालवली. डॉ.राधाकृष्णन हे शिक्षण क्षेत्रात आणि एक आदर्श शिक्षक म्हणून कायम स्मरणात राहतील.”

डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची कामगिरी

  • 1909 मध्ये मद्रास प्रेसिडेन्सी कॉलेजचे त्यांची तत्त्वज्ञानचे प्राध्यापकपदी नियुक्ती केली.
  • 1918 मध्ये ते म्हैसूर विद्यापीठात तत्वज्ञान विभागाचे प्रमुख म्हणून काम करू लागले.
  • 1921 मध्ये कलकत्ता विद्यापीठात तत्त्वज्ञान विषयाचे प्राध्यापकपदी त्यांची नियुक्ती करण्यात आली.
  • 1926 मध्ये इंग्लंड मध्ये भरलेल्या जागतिक तत्वज्ञान परिषदेला कलकत्ता विद्यापीठाने भारतातर्फे राधाकृष्णन यांना पाठविले.
  • तेथील व्याख्यानांमधून त्यांनी हिंदू धर्माचे श्रेष्ठत्व वेगवेगळ्या पद्धतीने जागा ला समजून सांगितले.
  • 1931 ते 1960 30 च्या दरम्यान ते आंध्रप्रदेश विद्यापीठाचे उपकुलगुरू पदी होते.
  • 1936 मध्ये इंग्लंडच्या ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने त्यांना प्राध्यापक म्हणून नियुक्त केले.
  • 1939 ते 1948 मध्ये बनारस हिंदू विद्यापीठांमध्ये त्यांनी उपकुलगुरूपद भूषविले.
  • 1948 मध्ये युनेस्कोच्या कार्यकारी मंडळावर निवड झाली.
  • 1949 ते 1952 भारत सरकारने त्यांची नेमणूक रशिया मध्ये भारताचे राजदूत म्हणून केली.
  • तिथे कुणाला कधीही न भेटणारा रशियाचा सर्वेसर्वा स्टॅलिन त्यांच्यासमोर निरागसतेने दोन तास बसला.
  • 1952 ते 1962 अशी दहा वर्ष ते उपराष्ट्रपती पदी होते.
  • 1962 1967 अशी पाच वर्षे ते राष्ट्रपति पदी होते.

डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचे विचार

“केवळ शुद्ध मन असलेली व्यक्तीच जीवनाचा आध्यात्मिक अर्थ समजू शकते. स्वतःशी प्रामाणिकपणा हा आध्यात्मिक सचोटीचा एक आवश्यक घटक आहे.”

“शिक्षक हा विद्यार्थ्यांच्या मनात वस्तुस्थिती लादणारा नाही, तर खरा शिक्षक तोच आहे जो त्याला उद्याच्या आव्हानांसाठी तयार करतो.”

“ज्ञान आपल्याला शक्ती देते, प्रेम आपल्याला परिपूर्णता देते.”

“जोपर्यंत विचारस्वातंत्र्य मिळत नाही तोपर्यंत कोणतेही स्वातंत्र्य खरे नसते. कोणत्याही धार्मिक श्रद्धा किंवा राजकीय शिकवणीने सत्याच्या शोधात अडथळा आणू नये.”

बुक्स

इंडियन फिलोसोफी, दि हिंदू व्ह्यू ऑफ लाइफ, द एथिक्स ऑफ वेदांत अँड इट्स फ्रिज पोजिशन, फिलोसोफी ऑफ रवींद्रनाथ टागोर, फिलॉसॉफी ऑफ द उपनिषद.

पुरस्कार

  • भारतातील अनेक विद्यापीठांकडून डिलीट पदवी
  • 1954 मध्ये भारतरत्न

विशेषता 

  • 5 सप्टेंबर हा त्यांचा जन्मदिन म्हणजे ‘शिक्षक दिन’ म्हणून साजरा केला जातो.

मृत्यू 

24 एप्रिल 1975 रोजी मद्रास येथे त्यांचे निधन झाले.

डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन Biography in Marathi

Spread the love

Related Posts

3 thoughts on “डॉक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!
Ad